Her türlü seyahatin, özellikle yurt dışına yapılan seyahatlerin çok ufuk açıcı olduğunu söylemeye gerek var mı? Gerek elinizdeki kitapta anlattığım seyahatlerde, gerekse diğer seyahatlerim sırasında birçok mesele yeniden düşünme fırsatı buldum. Vardığım sonuçları –yıllar önce bir yazımda anlatmıştım- şöyle özetleyebilirim: Bugünkü Türkiye, tarihin belli bir dönemde dünya konjonktürünün dayattığı sınırlar içine sıkışmıştır; bir de sınırları kalbimizde çizili büyük Türkiye’nin reel karşılığı vardı. Onun için Bosna’da, Kosava’da, Karabağ’da, Doğu Türkistan’da, Irak’ta vb. zulme uğrayanların acısını bugün de yüreğimizde hissediyoruz. Kan bağının ve milli sınırların çok ötesine geçip müşterek tarihten ve ortak kaderden beslenen bir duygudur bu.